"اودلار یوردو" سیته سی نین م. کریمی ایله دانیشیغی اولو تانری نین آدییلا و یادیلا ای اودلار دیاری، مقدس آنا حاضیرام یولوندا هر امتحانا. سنسیز اگر باخارامسا جهانا قوی اندا کور اولسون گؤزوم، ای وطن! سلاملار و سایغیلار بؤیوک آذربایجان ملتینه، عزیز خالقیمیزا، ده یرلی ملتیمیزه، بیر سلسله بحث لر اساسیندا، اؤزوموزه ملی وظیفه بیلیریک آذربایجان ضیالی لارین خدمتینده اولوب، اونلاری و یازدیغی اثرلری باجاردیغیز قدر، امکانلاریمیز قدر اؤز ملتیمیزه تانیتدیراق. بو اساسدا بوگون سایین دوکتور محمدرضا باغبان کریمی خدمتینده ییک.

عباس اسلامي- بارز تخلوصو ايله 70 ايلدن آرتيق آذربايجان شعري و مدنيتي ايله چاليشاراق، ائل داياغي اولوب، ائلين سؤزلرين يازيب و ائليندن مدافعه ائديبدير. ائل قايغيسيني چكن ائل اورهيينده ده ياشايار. بوتون وارليغيني ائلين وارليغي بيليب، اؤزوندن ال چكيب، اؤزلويون تاپيب. منمxadليك يئرينه كيمليگيني آراييب. عباس بارز بئله بير شاعيريميزدير.

هاشم ترلان عائلهسي سراب شهريندن باكييا كؤچوب و هاشم باكيدا آنادان اولموشدور آنجاق 1316 ايلينده بوتون ايران مهاجري ايرانا كؤچورولهxadرك، هاشم دا ايرانا دؤنور و يئنه سراب ياخينليغيندا زنگيلاباد كندينده ـ آتا بابا يوردوندا ساكن اولور، آنجاق ايكينجي دنيا ساواشيندا كندي ترك ائديب تهرانا كؤچور و ايندي ده تهراندا قالير

ادبیات آشیقی در ایران دارای تاریخی کهن است و زنگان نیز از این ادبیات بهرهxadهای فراوان برده است که برخی از آشیقهای زنگانی در چهار – پنج سدهxadی پیش شناخته شدهxadاند. با اینحال، تا امروز کتابی در بارهxadی ادبیات آشیقی زنگان نوشته نشده است. در این مقاله تلاش خواهد شد به عنوان مقدمهxadای بر ادبیات آشیقی این دیار، اندک اطلاعاتی داده شود و راه را برای پژوهشxadهای بعدی بگشاید. ادبیات و موسیقی آشیقی پیوندی ناگسستنی با عرفان و تصوف دارد و در واقع در زمان سلجوقیان این دو ادبیات – عرفانی و واقعگرا از هم جدا گشته اند؛ اما ادبیات آشیقی پیوند استوار خود را با مذهب و بویژه امام اوّل شیعیان حفظ کرده و شاه مردان، منبع اصلی الهام آشیقها بوده است. سعی میxadشود نمونهxadهای داستانی مربوط به منطقه که در ادبیات کتبی نیز نمود یافته است ارائه گردد.

خزرلر تاریخ بویو، دؤرد یوزایل – آلتینجی یوزایلدن اونونجو یوزایله قدر – آذربایجان، قافقاز و گونئی روسیادان اروپانین دوغوسونا قدر حکومت ائتمیشلر. اونلار گاهدان خزر دنیزیxadنین باتیxadسیندان قارا دنیزین قوزئیینه کیمی بوتون یئرلری اؤز اللرینه آلمیش و گاهدان قونشولارلا ساواشلارینا گؤره ال – آلاقلارینی ییغمیش و بالاجا بیر یئرده توپلانمیشلار. آنجاق دؤرد یوزایل تاریخین ان تلاطملی بیر چاغیندا اؤز بایراقلارینی قالدیرمیش و تاریخین گئدیشینده اؤنملی بیر رول اوینامیشدیرلار.

گؤزل آغايئوا گونئي آذربايجانين بير چوخ شهرلرينده ياشايان شاعيرلر تبريزين «شاعيرلر مجليسي»نين فعالييتيندن روحلاناراق، اوز ادبي مجليسلريني ياراتميشديلار. اونلاردان زنگان شاعيرلرينين مجليسيني خوصوصي قئيد ائتمک يئرينه دوشر. بورادا حکيمه خانيم بيللوري، خوسروو دارايي، ظفري، مئهرووي، منوچوهر سئييد وزيري، نوايي، کامران، جاواد مقدم، ستتار، نووروزي، جاهانگير دارايي، احدي، عبداللطيف حکيمي، عزيز صنعتي و باشقالاري ايشتيراک ائديرديلر. اونلار هر هفته مونتظم صورتده مشغلهلر آپاريرديلار.

چکدیریر سیتمله کوکسومدن آهیم
یولو یانمیش چرخی دونموش زامانا
هجران چکیر اورگیمه قووراسین
جانیمدان زاریندین گلدیم آمانا

هنر آشقی همواره و در طول تاریخ به داد مردمان آذربایجان شتافته و یار و یاور او در مبارزات حق طلبانه بوده است. در تمامی جنبشها و نهضت های اجتماعی آذربایجان میxadتوان رد پای هنر آشیقی را مشاهده نمود. در هر انقلابی که در ایران رخ داده است نیز رد پای آشیقهای آذربایجان را می توان یافت.

قاضی احمد برهانxad الدین، یکی از برجسته xadترین نمایندگان تاریخ ادبیات مشرق زمین است که در برپائی ادبیات کلاسیک آذربایجان نقش بسزائی داشته و در حالی که شاعری بزرگ و دارای خلاقیت شعری شگرفی است، سلطانی توانمند و مقتدر، همچنین فقیهی عالم و مسلط بر علوم اسلامی بوده است و نقش بسیار ارزشمندی در حوزه xadی ادبی، فقهی و تاریخی ایفا کرده است.

آیدینلیقدان قاچان، کؤلگهده ایتن،

قارانلیقدا کولدا یاتانلار دا وار،

مقصدسیز یاشاییب، ایری یول توتان،

عمّانا داش-تورپاق آتانلار دا وار.